عبدالله مستوفى
250
شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )
ميروم ، گيجى و نابلدى آدمى را دارم كه در شهر غريب باشد زيرا بقدرى در اين قسمت شهر خيابانها و معابر جديد اسفالتكارى زياد است كه واقعا براى من سردرآوردن از روابط آنها با يكديگر كار مشكلى است ، و تصور ميكنم اهل هر محلهاى نسبت بساير محلات شهر مثل من باشند . در سال 1310 كه از كرمان آمده و براى رفتن باصفهان چندى در تهران ماندم ، فرزندانم روزنامهء فكاهى ناهيد هفتگى آن روز را ميگرفتند . منهم گاهى بعضى از نكتههاى آن را ميخواندم . روزى بعنوان اعلان چند شعر در توصيف باغ فردوس كه دو سه سالهء اخير در محل قبرستان كهنهء پائين شهر احداث كرده بودند ، نوشته شده بود . اشعار مزبور بقرار زير بود : باغ فردوس خوش هوا باشد * وز گل و سبزه باصفا باشد بهر تفريح مرد و زن اركستر * مترنم در آن فضا باشد چائى و بستنى و فالوده * خوب و بسيار كمبها باشد بشتابيد مؤمنين هرشب * چشم اموات بر شما باشد من دو اعلان فكاهى در اين سى چهل سال مشروطه خوانده ، كه نظير آن را تاكنون نديدهام . يكى اعلانيكه در صور اسرافيل راجع بسادات دعانويس انجدانى ، بقلم بامزهء رفيق عزيزم آقاى دهخدا نوشته شده ، و ديگرى اين اعلان منظوم است . شاه فرد آن همان شعر آخر مىباشد ، و اين شاهكار آخرى است كه سه شعر ديگر را هم در حافظهء شانزدهء سال قبل من كه مسلما بزيادى حافظهء ايام جوانيم نبوده ، محفوظ داشته است . از اين اعلان به خوبى پيداست ؛ كه در هزار و سيصد و ده هنوز دنبالهء آزادى مطبوعات قبل از ديكتاتورى ، باقى بود و الا امكان نداشته است ، كه نظميه اجازهء چنين اعلانى را بدهد . مسلما اگر نظير اين اعلان از 1315 ببعد ، در روزنامهاى منتشر ميشد گوينده و نويسنده مبتلا بتبعيد ، يا حبس يا لامحاله روزنامه گرفتار توقيف ميگرديد ، زيرا نقادى از باغ كردن قبرستان ، كه به خوبى از آن هويداست بشاه كه تمام كارهاى بلديه بدستور او بوده است بايد خيلى برخورده باشد . عامهء مردم ، بخصوص طبقهء بيسواد ، خيلى بقبرستان اهميت ميدهند ، و تصرف قبرستان را هرقدر كهنه هم باشد ، خلاف شرع ميدانند ، در صورتى كه بمذهب شيعه همين كه سى سال در قبرستانى مرده دفن نكنند ، تصرف در آن مانعى ندارد ، شرعى كه تجديد بناى روى قبر ، يا باصطلاح پا گرفتن آن را بعنوان كراهت ممنوع كند ، و گچكارى و استحكام قبر را مكروه شمارد ، هيچوقت اجازه نميدهد كه در وسط شهرها قبرستان كهنهايكه چهل پنجاه سال است مردهاى در آن دفن نشده است ، به حال سابق باقى بماند . مردهپرستى ، در شرع اسلام هيچ عنوانى ندارد و عقلا هم حفظ قبور كهنه ، غير از قبر بزرگان دين كار خوبى نيست .